Govend , Kürtçe Halay, Halay , Dans … Hangisi ?

Govend , Kürtçe Halay, Halay , Dans … Hangisi ?
Son yıllarda Kürt dansları/oyunlarına artan ilgi literature dair yeni bir tartışmayı da gündeme getiriyor. Kürt Danslarını nasıl adlandırmak gerekiyor?

Kürt Danslarını Nasıl Adlandırmak Gerekiyor?

Aslında cevap basit. Govend. Tarih boyunca tüm millletler, uluslar, topluluklar dans etme eylemini kendi dillerinde bir veyahut birkaç isimle adlandırmışlardır. Kürtler de danslarını birkaç isimle adlandırmıştır. Sözgelimi govend, halparke, dilan, dawet vs.. Bazen bir dansın genel ismi ile oyunun ismi birbirine karışmış olsa da en yaygın kullanılan ve en üstte kalan terim govend’dir.

Govend’in terim olarak karşılığını ve kullanımını anlamak için bir de şunu gözlemlemek gerekir. Dans Arjantinler için Tango’dur. Avusturyalılar, Almanlar için Waltz’dir. Fransızlar için Balfolk’tur. Maoriler (Yeni Zellanda yerli topluluklarından biri) için Haka’dır. Ermeniler için Bar/Par’dır. Yunanlılar için Sırtaki’dir. Ispanyollar için Flamenko’dur. Dominikler için Bachata’dır. O durumda Kürtler için de dansın ismi “govend” olmalıdır.

Govend Bir Dans Mıdır?

Evet, elbette. Günümüzde dans terimi bütün dillerdeki dans faaliyetlerini kapsayan bir üst terim olarak kabul görmüştür. Özellikle bazı muhafazakar Kürt çevreler Kürt danslarının/oyunlarının “dans” olarak adlandırılmasından çok haz etmemektedir. Bu daha çok zihinsel algılarında dansın genelde islam dairesine ait olmayan kişilerin yaptığı; genelde de bir kadın ve bir erkek ile yapılan ve fazla yakınlaşılan, erotik olgular içeren ve dolayısı ile günah olan bir faaliyet olduğuna dair önyargıdan kaynaklanmaktadır. Ancak bu algı gerçekle örtüşmemektedir. Dans, özellikle geleneksel danslar çoğunlukla erotik bir form içermezler. İçerseler dahi, bütün bu faaliyetler genel olarak “dans” terimi çatısı altında toplanmıştır. Sözgelimi; geleneksel olmasa da Striptease’de bir dans türüdür, Govend’de.

Peki Govend Halay Mıdır?

Hayır, çok net bir şekilde değildir. Bir dansın adlandırılmasında bir kere esas referans o topluluğun kendi adlandırması olmalıdır. Kaldı ki, Kürt dansları dairesinde halay ismi ile ne bir oyun, ne bir oyun grubu bulunmamaktadır. Dolayısı ile Kürtçe literatürde bir karşılığı yoktur ve Kürt danslarını/oyunlarını karşılamaz.

Halay Nedir?

Türkçe dilinde bunun için bir anlam verilmiştir ve Türkiye’de oynanan çember/daire formlu dansları ve oyunları karşılamaktadır. Ancak bu oyunlar Kürt Danslarını/oyunlarını her durumda kapsamaz ve başka toplulukların oyunlarına da karşılık gelebilmektedir. Diğer yandan Kürt dansları/oyunları sadece Türkiye sınırları ile sınırlı değildir. Iran, Irak , Suriye, Ermenistan, Gürcistan, İsrail vs. Buralarda yaşayan Kürtlerin oynadığı çok farklı oyun türleri vardır ve ifade edilirken “halay” hiçbir anlam taşımaz..

Kürtçe Halay İfadesi Neden Sorunludur?

Kürtçe Halay? Bu ifade Kürt dansları açısından daha da sorunlu bir ifade şeklidir. Son yıllarda yaygın olarak kullanılsa da terimsel olarak oldukça sorunludur. Sanki Kürtler başka kültürün dansını/oyununu oynuyor/icra ediyor da, bunu Kürtçe müzikle yaptıkları için adına Kürtçe halay diyorlar algısı oluşturmaktadır. Oysa Kürt dansları oldukça özgündür. Kendine ait figür kümesi vardır. Oyunların, şarkılarının bir anlamı vardır. Halay/Kürtçe Halay’da bu kültürel derinlik oluşmaz, bulunmaz.

Son tahlilde, govend’dir.

Battal Çoban
Kürt Dansları Eğitmeni